Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV vào sáng ngày 10/12/2025. Luật Phòng bệnh năm 2025 gồm 6 Chương 46 Điều. Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026. Trong đó có một số nội dung đáng chú ý sau:
1. Thay đổi căn bản về tư duy và phạm vi điều chỉnh
Luật Phòng bệnh đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ từ tư duy “chữa bệnh là chính” sang “phòng bệnh chủ động là chính”, lấy người dân làm trung tâm và chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Phạm vi điều chỉnh được mở rộng đáng kể, không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà bao quát cả bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, dinh dưỡng trong phòng bệnh, dự phòng và sơ cứu thương tích tại cộng đồng, quản lý sức khỏe và ứng dụng công nghệ thông tin. Cách tiếp cận này thể hiện định hướng dự phòng từ sớm, từ xa, chủ động kiểm soát yếu tố nguy cơ, gắn phòng bệnh với mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng dân số.
2. Ngày Sức khỏe toàn dân Việt Nam
Luật quy định ngày 07 tháng 4 hằng năm là Ngày Sức khỏe toàn dân Việt Nam nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh và hình thành thói quen tự giác rèn luyện, bảo vệ sức khỏe. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để tổ chức các chiến dịch truyền thông, hoạt động cộng đồng quy mô toàn quốc, góp phần lan tỏa tinh thần chủ động phòng bệnh trong toàn xã hội và nâng cao trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với sức khỏe bản thân và cộng đồng.
3. Đẩy mạnh công tác thông tin, giáo dục, truyền thông về phòng bệnh
Luật quy định toàn diện về đối tượng, nội dung, yêu cầu và hình thức thông tin, giáo dục, truyền thông phòng bệnh. Nội dung truyền thông bao gồm chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; quyền và nghĩa vụ của cá nhân, gia đình, tổ chức; các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần; dinh dưỡng hợp lý, đặc biệt chú trọng một nghìn ngày đầu đời; quản lý sức khỏe và ứng dụng công nghệ số. Yêu cầu thông tin phải chính xác, khoa học, dễ hiểu, phù hợp văn hóa, phong tục, đặc điểm từng địa bàn và từng nhóm đối tượng. Luật xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí, lực lượng vũ trang và các tổ chức liên quan trong việc phối hợp triển khai truyền thông phòng bệnh, bảo đảm tính lan tỏa và hiệu quả thực chất.
4. Tăng cường năng lực giám sát dịch tễ và ứng dụng công nghệ số
Luật bổ sung cơ chế xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh đa tầng, kết nối từ tuyến xã đến trung ương, đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số và công nghệ thông tin nhằm phát hiện sớm nguy cơ dịch tễ và triển khai biện pháp can thiệp kịp thời. Các địa phương có trách nhiệm xây dựng kế hoạch phòng bệnh hằng năm, xác định rõ chỉ tiêu, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện; cơ sở y tế phải bảo đảm năng lực ứng phó sự cố y tế và tham gia hệ thống giám sát dịch theo hướng dẫn chuyên môn. Quy định này góp phần nâng cao tính chủ động, đồng bộ và hiệu quả của toàn hệ thống.
5. Hoàn thiện cơ chế tài chính bền vững cho phòng bệnh
Luật xác lập nguyên tắc ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí thường xuyên và chi đầu tư cho y tế dự phòng, đồng thời thiết kế cơ sở pháp lý cho việc thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài cho hoạt động dự phòng. Cùng với đó là cơ chế huy động nguồn lực xã hội và khuyến khích khu vực ngoài công lập tham gia cung ứng dịch vụ phòng bệnh. Quan điểm xuyên suốt là đầu tư cho phòng bệnh mang lại lợi ích kinh tế – xã hội lâu dài, giảm chi phí điều trị và giảm tải cho hệ thống khám, chữa bệnh.
6. Nâng cao quyền lợi của người dân trong tiếp cận dịch vụ phòng bệnh
Luật quy định người dân được hưởng chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên, được bảo đảm công bằng trong tiếp cận vắc xin và sinh phẩm y tế, được hướng dẫn thực hiện dinh dưỡng hợp lý để phòng bệnh. Đặc biệt, Luật chú trọng chính sách dinh dưỡng trong một nghìn ngày đầu đời, coi đây là nền tảng nâng cao thể chất và trí tuệ dân số. Việc mở rộng quyền lợi này góp phần hiện thực hóa nguyên tắc công bằng trong chăm sóc sức khỏe.
7. Chính sách ưu tiên đối với vùng khó khăn và nhóm yếu thế
Luật thiết kế các chính sách ưu tiên cho khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn. Các chính sách tập trung vào tăng cường tiếp cận dịch vụ phòng bệnh, đẩy mạnh truyền thông phù hợp đặc thù địa phương, hỗ trợ dinh dưỡng cho một số nhóm đối tượng và phát triển nguồn nhân lực y tế dự phòng tại chỗ. Cách tiếp cận này nhằm thu hẹp khoảng cách vùng miền, bảo đảm mọi người dân đều được bảo vệ sức khỏe một cách công bằng.
8. Đột phá về chính sách nhân lực y tế dự phòng
Luật quy định ưu đãi đặc thù, vượt trội đối với nhân viên y tế tại trạm y tế cấp xã và cơ sở y tế dự phòng; có cơ chế thu hút, tuyển dụng và sử dụng hợp lý nhân lực làm công tác phòng bệnh. Nhà nước bảo đảm kinh phí đào tạo sau đại học ngành y học dự phòng nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt bác sĩ chuyên ngành, xây dựng đội ngũ chất lượng cao, chủ động ứng phó với dịch bệnh trong tương lai. Đồng thời, cơ sở y tế dự phòng được quyết định mức thu nhập tăng thêm từ nguồn thu hợp pháp ngoài ngân sách, tăng tính tự chủ và động lực làm việc.
9. Quy định chặt chẽ các hành vi bị nghiêm cấm trong phòng bệnh
Luật nghiêm cấm các hành vi tuyên truyền thông tin sai trái hoặc trái hướng dẫn chuyên môn; cố ý khai báo sai sự thật; phân biệt đối xử, kỳ thị trong phòng bệnh; không chấp hành biện pháp phòng, chống dịch; sử dụng biện pháp phòng bệnh không có cơ sở khoa học; tổ chức tiêm chủng, xét nghiệm tại địa điểm không đủ điều kiện; cố ý phát tán hoặc làm lây lan tác nhân gây bệnh truyền nhiễm; che giấu ca bệnh; gian dối, giả mắc rối loạn tâm thần để trục lợi. Các quy định này bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và an toàn xã hội trong lĩnh vực y tế.
Luật Phòng bệnh thể hiện sự quan tâm sâu sắc đối với sức khỏe nhân dân và đặt nền tảng pháp lý cho việc xây dựng hệ thống y tế dự phòng hiện đại, chủ động, công bằng và bền vững. Việc kết hợp đổi mới tư duy, tăng cường nguồn lực tài chính, nâng cao quyền lợi người dân, ưu tiên vùng khó khăn và đột phá về nhân lực cho thấy quyết tâm xây dựng một chiến lược phòng bệnh dài hạn, hướng tới bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
File đính kèm:
