Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi). Luật gồm 08 chương, 56 điều, trong đó bổ sung mới 11 điều, sửa đổi, bổ sung 38 điều, bãi bỏ 10 điều, giữ nguyên 07 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.

Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 được sửa đổi trong bối cảnh Đảng, Nhà nước triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và thực hiện chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy từ Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội về Bộ Công an. Bên cạnh đó, qua tổng kết thi hành Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn cần được khắc phục.

Trên cơ sở đó, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng, trong đó tập trung vào các điểm mới sau:

1. Kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy

Luật bổ sung “thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có chứa chất ma túy, tiền chất” vào Chương kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy để thực hiện quản lý theo quy định.

Quy định này vừa bảo đảm việc kiểm soát chặt chẽ các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy, đồng thời tạo hành lang pháp lý để các doanh nghiệp có thể nhập khẩu, sử dụng các loại thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có chứa chất ma túy, tiền chất phục vụ phát triển ngành chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản trong nước.

2. Tăng cường quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy

Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 bổ sung nhiều quy định mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy. Cụ thể:

– Trưởng Công an cấp xã có thẩm quyền ra quyết định quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, thay cho Chủ tịch UBND cấp xã theo quy định trước đây, nhằm giảm thủ tục hành chính và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

– Người sử dụng trái phép chất ma túy có trách nhiệm cung cấp thông tin về nguồn gốc chất ma túy đã sử dụng, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy, viết cam kết chấp hành pháp luật và có mặt theo giấy triệu tập hoặc yêu cầu của Công an cấp xã trong thời gian quản lý.

– Trường hợp người bị yêu cầu xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể không chấp hành việc xét nghiệm thì bị áp giải theo thủ tục hành chính đến địa điểm xét nghiệm để thực hiện xét nghiệm.

– Khi di chuyển nơi cư trú, người sử dụng trái phép chất ma túy phải thông báo cho Công an nơi đi và trình diện tại nơi đến trong vòng 24 giờ; Công an cấp xã có trách nhiệm cập nhật danh sách quản lý và chuyển thông tin cho địa phương tiếp nhận trong cùng thời hạn.

– Đối với người sử dụng trái phép chất ma túy bị tạm giữ, tạm giam theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, Trưởng Công an cấp xã ra quyết định tạm đình chỉ hoặc dừng việc quản lý theo thời hạn cụ thể; hết thời gian tạm giữ, tạm giam mà vẫn còn thời hạn quản lý thì tiếp tục thực hiện cho đến hết thời hạn.

– Luật đồng thời bãi bỏ biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu đối với người sử dụng trái phép chất ma túy để tránh trùng lặp với biện pháp quản lý theo Luật Phòng, chống ma túy.

3. Cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân quyền, phân cấp

Một trong những điểm nhấn của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường phân quyền, phân cấp, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và việc Bộ Công an thống nhất quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy.

Theo đó, Luật sửa đổi theo hướng giao Công an cấp xã trực tiếp thực hiện và chịu trách nhiệm đối với nhiều nội dung, qua đó giảm khâu trung gian, rút ngắn thời gian xử lý.

Cụ thể, các thủ tục liên quan đến: Quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy; Lập danh sách người sử dụng trái phép chất ma túy; Đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng; Lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cơ sở cai nghiện ma túy bắt buộc đối với người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi;Lập danh sách, đưa ra khỏi danh sách người nghiện ma túy, người bị quản lý sau cai nghiện ma túy được điều chỉnh theo hướng phân quyền cho Trưởng Công an cấp xã.

Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Giám đốc Công an cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong công tác quản lý cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy.

4. Áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với người cai nghiện và người sau cai nghiện

Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 bổ sung quy định áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với:

• Người cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng;

• Người điều trị nghiện bằng thuốc thay thế;

• Người thuộc diện quản lý sau cai nghiện ma túy.

Người bị giám sát phải đeo thiết bị định vị chuyên dụng, không được tháo gỡ, phá hủy hoặc can thiệp làm gián đoạn hoạt động của thiết bị; trường hợp thiết bị hư hỏng phải báo ngay cho Công an cấp xã. Chính phủ sẽ quy định chi tiết về đối tượng, điều kiện, thời hạn, trình tự, thủ tục áp dụng và xử lý vi phạm. Việc ứng dụng công nghệ được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm tải cho lực lượng cơ sở và hạn chế nguy cơ tái nghiện.

5. Thay đổi về đối tượng và điều kiện áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc

Luật bổ sung quy định loại trừ các trường hợp bị xử lý hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự ra khỏi đối tượng áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc, nhằm phân định rõ giữa xử lý hình sự và xử lý hành chính.

Bên cạnh các trường hợp đã được quy định, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 còn bổ sung thêm 03 trường hợp đưa đi cai nghiện bắt buộc sau:

(1) Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà không chấp hành việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

(2) Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà thực hiện một trong các hành vi thuộc trường hợp bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thì ngoài việc xử lý theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, Công an cấp xã nơi người đó cư trú lập biên bản, tổ chức kiểm điểm. Nếu tiếp tục vi phạm pháp luật mà không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

(3) Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà vi phạm pháp luật khác không thuộc trường hợp “không chấp hành việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử” hoặc “các hành vi thuộc trường hợp bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu” mà vi phạm đến lần thứ ba thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

6. Quy trình, thời hạn cai nghiện và hệ thống cơ sở cai nghiện

Theo quy định mới, thời hạn cai nghiện đối với người cai nghiện lần đầu là 24 tháng và 36 tháng đối với người cai nghiện từ lần thứ 2 trở lên thay cho thời hạn cai nghiện từ đủ 6 tháng đến 12 tháng và từ đủ 12 tháng đến 24 tháng như hiện nay. Tất cả các hình thức cai nghiện đều phải thực hiện đủ 05 giai đoạn của quy trình cai nghiện.

Trường hợp người cai nghiện ma túy thực hiện cai nghiện tại cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân mà đã hoàn thành ít nhất 03 giai đoạn đầu của quy trình cai nghiện nhưng chưa hoàn thành đủ thời hạn và 05 giai đoạn của quy trình cai nghiện thì người cai nghiện ma túy phải tiếp tục thực hiện thời gian, quy trình cai nghiện còn lại tại gia đình, cộng đồng cho đến khi đủ thời hạn, quy trình quy định

Người đang trong thời hạn cai nghiện ma túy, đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy mà bị kết án phạt tù có thời hạn, sau khi chấp hành xong án phạt tù mà vẫn còn thời hạn cai nghiện ma túy hoặc thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy thì phải tiếp tục cai nghiện ma túy hoặc tiếp tục quản lý sau cai nghiện ma túy thời hạn còn lại.

Luật cũng quy định nơi cai nghiện bắt buộc đối với người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi là trường giáo dưỡng, đồng thời cho phép cai nghiện tại cơ sở cai nghiện công lập nếu cơ sở đủ điều kiện thực hiện cai nghiện ma túy cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi.

7. Lao động trị liệu trong cai nghiện ma túy

Luật bổ sung quy định việc tổ chức lao động trị liệu cho người cai nghiện ma túy theo các hình thức do cơ quan có thẩm quyền quyết định và việc sử dụng kết quả lao động trị liệu của người cai nghiện ma túy để phục vụ cho người nghiện ma túy. Nội dung này giao Chính phủ quy định chi tiết.

Như vậy, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 được sửa đổi toàn diện nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong phòng, chống ma túy, cai nghiện và quản lý sau cai nghiện, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong tình hình mới.