Ngày 25/6/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 158/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 về bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Nghị định có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống chính sách an sinh xã hội, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội hiện nay.
Mở rộng diện bao phủ, hướng tới BHXH toàn dân
Một trong những điểm nổi bật của Nghị định 158/2025/NĐ-CP là việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Theo đó, ngoài các nhóm người lao động truyền thống, Nghị định đã bổ sung thêm một số đối tượng mới, đặc biệt là chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh.
Cụ thể, từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc; từ ngày 01/7/2029, mở rộng tiếp đối với các chủ hộ kinh doanh còn lại. Quy định này góp phần đưa một lực lượng lao động lớn trước đây “đứng ngoài hệ thống” vào diện được bảo vệ an sinh.
Đồng thời, Nghị định tiếp tục khẳng định phạm vi áp dụng rộng, bao gồm người lao động, người sử dụng lao động và các tổ chức, cá nhân có liên quan đến BHXH bắt buộc, bảo đảm tính bao trùm và đồng bộ trong thực thi chính sách.
Làm rõ các trường hợp tham gia và không tham gia BHXH
Nghị định 158 đã cụ thể hóa nhiều tình huống thực tiễn nhằm tránh cách hiểu và áp dụng không thống nhất. Đáng chú ý:
- Người lao động làm việc theo hợp đồng thử việc không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
- Trường hợp người lao động không làm việc và không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không phải đóng BHXH tháng đó.
Các quy định này giúp tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo nguyên tắc đóng – hưởng phù hợp với thực tế lao động.
Đổi mới căn cứ đóng, thích ứng với bối cảnh mới
Một điểm đáng chú ý khác là việc Nghị định chuyển dần từ cơ chế “mức lương cơ sở” sang “mức tham chiếu” để tính đóng và hưởng BHXH. Việc này được xác định dựa trên các yếu tố như chỉ số giá tiêu dùng, tăng trưởng kinh tế và khả năng của quỹ BHXH.
Quy định mới giúp chính sách BHXH linh hoạt hơn, tránh phụ thuộc cứng vào một mức lương hành chính, qua đó phản ánh sát hơn biến động của nền kinh tế và thu nhập thực tế của người lao động.
Tăng cường bảo đảm quyền lợi người lao động
Nghị định 158 không chỉ dừng ở việc mở rộng đối tượng mà còn hướng tới bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tham gia. Các quy định về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH được hoàn thiện, góp phần bảo đảm người lao động được hưởng chế độ tương xứng với mức đóng.
Đặc biệt, Nghị định cũng đề cập đến chế độ đối với người lao động không đủ điều kiện hưởng lương hưu, qua đó hạn chế tình trạng “rơi khỏi lưới an sinh” – một vấn đề từng tồn tại trong thực tiễn.
Ý nghĩa đối với doanh nghiệp và xã hội
Việc ban hành Nghị định 158/2025/NĐ-CP không chỉ là bước cụ thể hóa Luật BHXH năm 2024 mà còn thể hiện rõ định hướng của Nhà nước trong việc:
- Mở rộng diện bao phủ BHXH, tiến tới mục tiêu BHXH toàn dân;
- Tăng tính công bằng giữa các nhóm lao động;
- Nâng cao tính bền vững của quỹ BHXH trong dài hạn;
- Tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định cho doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp, Nghị định vừa đặt ra yêu cầu tuân thủ cao hơn, vừa tạo hành lang pháp lý rõ ràng, giúp giảm rủi ro trong thực hiện chính sách lao động – tiền lương.
Kết luận
Có thể nói, Nghị định 158/2025/NĐ-CP là một bước tiến mạnh mẽ trong cải cách chính sách bảo hiểm xã hội, với tinh thần xuyên suốt là mở rộng – linh hoạt – bền vững. Không chỉ đơn thuần là văn bản hướng dẫn thi hành luật, Nghị định còn góp phần định hình lại cách tiếp cận về an sinh xã hội trong giai đoạn mới: lấy người lao động làm trung tâm, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội.
