Nếu như thuốc lá điếu truyền thống thường gắn với hình ảnh làn khói đặc, mùi nồng khó chịu và cảnh báo sức khỏe quen thuộc, thì thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng lại xuất hiện với một “diện mạo” hoàn toàn khác: nhỏ gọn, hiện đại, nhiều màu sắc, mùi hương trái cây ngọt ngào và được quảng bá như một sản phẩm thời thượng của giới trẻ.
Chính vẻ ngoài đó khiến nhiều người lầm tưởng đây là sản phẩm “ít độc hại”, “văn minh hơn thuốc lá thường”, thậm chí là “vô hại”. Nhưng thực tế, phía sau lớp vỏ công nghệ hào nhoáng ấy là hàng loạt nguy cơ đối với sức khỏe, tâm lý, hành vi xã hội và đặc biệt là tương lai của thanh thiếu niên.
Điều nguy hiểm nhất của thuốc lá điện tử không nằm ở làn khói nhìn thấy được, mà nằm ở chỗ nó khiến người sử dụng mất cảnh giác.
Không còn mùi khét nồng như thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử sử dụng các hương liệu như bạc hà, dâu, xoài, socola, soda… tạo cảm giác giống kẹo hoặc nước giải khát. Nhiều học sinh, sinh viên ban đầu thử chỉ vì tò mò, vì “thấy bạn bè dùng”, vì nghĩ “có phải thuốc lá đâu”. Nhưng chính những mùi vị dễ chịu ấy lại là công cụ khiến người trẻ tiếp cận nicotine dễ dàng hơn bao giờ hết.
Theo các nghiên cứu, thuốc lá điện tử chứa nicotine – chất gây nghiện rất mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến não bộ, hệ thần kinh và khả năng kiểm soát hành vi. Đáng lo ngại là não bộ của thanh thiếu niên vẫn đang trong quá trình phát triển cho đến khoảng 25 tuổi. Việc tiếp xúc nicotine sớm có thể làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ, học tập, kiểm soát cảm xúc và làm tăng nguy cơ rối loạn tâm thần.
Một vấn đề đặc biệt đáng báo động là tình trạng pha trộn ma túy tổng hợp vào thuốc lá điện tử. Đây là điều khiến thuốc lá điện tử trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều so với thuốc lá truyền thống. Các chất ma túy thế hệ mới có thể được đưa vào tinh dầu vape dưới dạng không màu, khó nhận biết, khiến nhiều người – đặc biệt là học sinh – vô tình sử dụng mà không ý thức được hậu quả.
Thời gian qua, nhiều bệnh viện đã ghi nhận các trường hợp thanh thiếu niên nhập viện sau khi sử dụng thuốc lá điện tử trong tình trạng co giật, loạn thần, hôn mê, suy thận, tổn thương não và rối loạn tâm thần nặng. Có trường hợp mới 15–17 tuổi nhưng phổi đã tổn thương nghiêm trọng như người hút thuốc lá lâu năm.
Điều đáng sợ là những tổn thương này đôi khi diễn ra âm thầm. Bề ngoài người bệnh có thể tỉnh táo bình thường, nhưng khi kiểm tra chuyên sâu lại phát hiện tổn thương ở não, tim, phổi hoặc hệ thần kinh.
Không chỉ ảnh hưởng sức khỏe, thuốc lá điện tử còn đang tạo ra một sự thay đổi đáng lo ngại trong văn hóa và hành vi của giới trẻ. Trên mạng xã hội, hình ảnh “phả khói nghệ thuật”, vape phát sáng nhiều màu hay những clip review tinh dầu đang khiến sản phẩm này bị bình thường hóa, thậm chí bị xem như một biểu tượng cá tính.
Nhiều bạn trẻ không còn coi hút thuốc là hành vi có hại, mà xem đó là cách thể hiện bản thân, bắt trend hoặc hòa nhập bạn bè. Đây mới là điều nguy hiểm lâu dài: khi nhận thức sai lệch dần trở thành bình thường.
Một nghiên cứu cho thấy thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ chuyển sang hút thuốc lá điếu cao hơn 3,5 lần so với người chưa từng sử dụng. Điều này cho thấy vape không phải “lối thoát” khỏi thuốc lá, mà đang trở thành “cửa ngõ” dẫn nhiều người trẻ đến nghiện nicotine.
Trong khi đó, thuốc lá nung nóng cũng được quảng bá bằng thông điệp “ít khói”, “ít độc hại hơn”. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã khẳng định sản phẩm này vẫn tạo ra sol khí chứa nhiều hóa chất độc hại và chất gây ung thư. Tổ chức Y tế thế giới nhấn mạnh không có bằng chứng cho thấy thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng an toàn hơn thuốc lá thông thường.
Điều đáng lo hiện nay không chỉ là số người sử dụng tăng lên, mà là độ tuổi sử dụng đang ngày càng trẻ hóa. Có em học sinh cấp hai đã biết mua vape qua mạng, trao đổi tinh dầu trong nhóm kín hoặc sử dụng ngay trong trường học. Một thiết bị nhỏ gọn tưởng vô hại lại đang âm thầm len lỏi vào học đường, tác động đến sức khỏe thể chất, tâm thần và tương lai của cả một thế hệ.
