Ngày 10/12/2025, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, Kỳ họp thứ 10 thông qua Luật Thi hành án Hình sự số 127/2025/QH15. Luật Thi hành án Hình sự năm 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.
Theo đó, Luật Thi hành án Hình sự 2025 quy định nguyên tắc, trình tự, thủ tục, tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, người có thẩm quyền trong thi hành bản án, quyết định về án phạt tù, tử hình, trục xuất, cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, quân chế, tước một số quyền công dân, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, án treo, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định, cấm huy động vốn, biện pháp tư pháp; quyền, nghĩa vụ của người, pháp nhân thương mại chấp hành án hình sự, biện pháp tư pháp; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong thi hành án hình sự, biện pháp tư pháp; hợp tác quốc tế trong thi hành án hình sự.
Dưới đây là một số nội dung đáng chú ý:
1. Các hành vi bị nghiêm cấm trong thi hành án hình sự
Căn cứ Điều 7 Luật Thi hành án Hình sự 2025 có quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong thi hành án hình sự, bao gồm:
– Phá hủy cơ sở quản lý, giam giữ; hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của cơ sở quản lý, giam giữ, tổ chức trốn hoặc trốn khỏi nơi quản lý, giam giữ; tổ chức trốn hoặc trốn khi đang bị áp giải, dẫn giải, đánh tháo phạm nhân, người chấp hành biện pháp tư pháp, người bị áp giải, dẫn giải.
– Không chấp hành quyết định thi hành án hình sự, cản trở hoặc chống lại việc thực hiện nội quy, quy chế về thi hành án hình sự hoặc quyết định, yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền trong thi hành án hình sự.
– Tổ chức, kích động, xúi giục, lôi kéo, dụ dỗ, giúp sức, cưỡng bức người khác vi phạm pháp luật về thi hành án hình sự; trả thù, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người có trách nhiệm thi hành án hình sự.
– Không ra quyết định thi hành án hình sự; không thi hành quyết định trả tự do theo quy định của pháp luật và quyết định khác của cơ quan, người có thẩm quyền trong thi hành án hình sự.
– Đưa hối lộ, nhận hối lộ, môi giới hối lộ, những nhiễu trong thi hành án hình sự.
– Tha trái pháp luật người đang bị giam, người bị áp giải thi hành án; thiếu trách nhiệm trong việc quản lý, canh gác, áp giải thi hành án để người chấp hành án phạt tù, án tử hình hoặc án phạt trục xuất trốn.
– Lợi dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn để đề nghị miễn, giảm, hoàn, tạm đình chỉ, tha tù trước thời hạn có điều kiện, rút ngắn thời gian thử thách cho người không đủ điều kiện; không đề nghị cho người đủ điều kiện được miễn, giảm, hoãn, tạm đình chỉ, tha tù trước thời hạn có điều kiện, rút ngắn thời gian thử thách; đề nghị hoặc không đề nghị chấm dứt trước thời hạn việc chấp hành biện pháp tư pháp, hoàn, đình chỉ thi hành biện pháp tư pháp; cản trở người, pháp nhân thương mại chấp hành án thực hiện các quyền theo quy định của Luật này.
– Tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục người chấp hành án, biện pháp tư pháp; lợi dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn để xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án; trù dập, trả thù người tố cáo, người khiếu nại trong thi hành án hình sự.
– Kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người, pháp nhân thương mại chấp hành án.
– Cấp hoặc từ chối cấp trái quy định của pháp luật quyết định, chứng nhận, xác nhận hoặc giấy tờ khác về thi hành án hình sự.
– Làm sai lệch hồ sơ, sổ sách về thi hành án hình sự.
2. Bổ sung quy định bảo đảm chế độ ở của phạm nhân
Điều 26 Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định việc giam giữ phạm nhân như sau:
(1) Trại giam tổ chức giam giữ phạm nhân như sau:
– Khu giam giữ đối với phạm nhân có mức án phạt tù trên 15 năm, tù chung thân, phạm nhân thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm;
– Khu giam giữ đối với phạm nhân có mức án phạt tù từ 15 năm trở xuống; phạm nhân có mức án phạt tù trên 15 năm đã được giảm thời hạn chấp hành án phạt tù và thời hạn chấp hành án còn lại dưới 15 năm; phạm nhân thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm, đã chấp hành một phần hai thời hạn chấp hành án phạt tù và đã được giảm thời hạn chấp hành án;
– Trường hợp để bảo đảm chế độ ở của phạm nhân quy định tại điểm b khoản này, Giám thị trại giam có thể bố trí giam tại khu giam giữ quy định tại điểm a khoản này nhưng không được giam cùng buồng với phạm nhân có mức án phạt tù trên 15 năm, tù chung thân, thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm;
– Buồng kỷ luật đối với phạm nhân bị kỷ luật.
(2) Trong các khu giam giữ quy định tại khoản 1 Điều này, những phạm nhân dưới đây được bố trí giam giữ riêng:
– Phạm nhân nữ;
– Phạm nhân là người nước ngoài;
– Phạm nhân là người mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A;
– Phạm nhân có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần, bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi trong thời gian chờ đưa đi giám định pháp y, pháp y tâm thần, chờ kết quả giám định và quyết định của Tòa án;
– Phạm nhân có con dưới 36 tháng tuổi theo mẹ vào trại giam; phạm nhân có thai;
– Phạm nhân thường xuyên vi phạm nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân.
(3) Phạm nhân là người đồng tính, người chuyển giới hoặc trường hợp vì lý do giới tính khác có thể được giam giữ riêng.
(4) Trong trại tạm giam, những phạm nhân quy định tại điểm a và điểm e khoản 2 Điều này được bố trí giam giữ riêng.
(5) Phạm nhân được chia thành các tổ, đội để lao động, học tập và sinh hoạt. Căn cứ vào tính chất của tội phạm, mức hình phạt, đặc điểm nhân thân của phạm nhân, kết quả chấp hành án, Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam quyết định việc phân loại, chuyển khu giam giữ.
3. Quy định mới về thi hành án treo
Tai Điều 80 Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định việc thi hành quyết định thi hành án treo như sau:
– Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án treo, Công an cấp xã, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu phải triệu tập người được hưởng án treo, người đại diện trong trường hợp người được hưởng án treo là người dưới 18 tuổi đến trụ sở Công an cấp xã nơi người đó cư trú, đơn vị quân đội nơi người đó làm việc để cam kết việc chấp hành án. Người được hưởng án treo, người đại diện của người được hưởng án treo phải có mặt theo giấy triệu tập, trừ trường hợp do tình trạng khẩn cấp, lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
Trường hợp người được hưởng án treo không có mặt theo giấy triệu tập hoặc không cam kết thì Công an cấp xã, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu lập biên bản vi phạm nghĩa vụ.
Trường hợp có căn cứ xác định người được hưởng án treo đã thay đổi nơi cư trú, không còn cư trú tại nơi chấp hành án thì Công an cấp xã báo cáo cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh để thông báo cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án để ủy thác thi hành án, trả lại ủy thác hoặc thông báo cho cơ quan thi hành án hình sự tổ chức thi hành án.
– Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án treo, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu lập hồ sơ thi hành án và bàn giao cho Công an cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý, giám sát, giáo dục người được hưởng án treo.
– Hồ sơ thi hành án bao gồm:
+ Bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật;
+ Quyết định thi hành án treo;
+ Cam kết của người được hưởng án treo. Đối với người được hưởng án treo là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thì bản cam kết của người đó phải có xác nhận của người đại diện;
+ Bản nhận xét của Công an cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý, giám sát, giáo dục về việc chấp hành nghĩa vụ của người được hưởng án treo;
+ Bản tự nhận xét của người được hưởng án treo về việc thực hiện nghĩa vụ chấp hành pháp luật; trường hợp người được hưởng án treo bị kiểm điểm theo quy định tại Điều 86 của Luật này thì phải có bản kiểm điểm và biên bản cuộc họp kiểm điểm;
+ Trường hợp người được hưởng án treo được rút ngắn thời gian thử thách thì phải có quyết định của Tòa án;
+ Tài liệu khác có liên quan.
– Trong thời gian thử thách, Công an cấp xã, đơn vị quân đội thực hiện các biện pháp quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án, phòng ngừa người chấp hành án vi phạm nghĩa vụ, vi phạm pháp luật; hằng tháng, đánh giá, nhận xét và báo cáo cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu kết quả quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án.
– 03 ngày trước khi hết thời gian thử thách hoặc kể từ ngày nhận được quyết định về rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại, Công an cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý, giám sát, giáo dục bàn giao hồ sơ thi hành án cho cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu.
Vào ngày cuối cùng của thời gian thử thách hoặc ngày quyết định rút ngắn hết thời gian thử thách của Tòa án có hiệu lực pháp luật, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu phải cấp chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách. Chứng nhận phải gửi cho người được hưởng án treo. Ủy ban nhân dân cấp xã, Công an cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý, giám sát, giáo dục, Tòa án đã ra quyết định thi hành án, Viện kiểm sát có thẩm quyền.
Trường hợp người chấp hành án treo bị khởi tố bị can hoặc đang bị đề nghị buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo thì chưa cấp chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách. Ngay sau khi nhận được quyết định của cơ quan có thẩm quyền xác định người chấp hành án treo không vi phạm pháp luật hình sự hoặc không chấp nhận đề nghị buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo thì thực hiện cấp chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách.
– Trường hợp người được hưởng án treo chết, Công an cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý, giám sát, giáo dục thông báo cho cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để thông báo cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án.
Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo, Tòa án đã ra quyết định thi hành án phải ra quyết định đình chỉ thi hành án và gửi cho cơ quan quy định tại các điểm b, c và d khoản 2 Điều 79 của Luật Thi hành án hình sự 2025.
Ngoài ra, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 tiếp tục sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng liên quan đến việc tha tù trước thời hạn có điều kiện; thi hành án phạt cải tạo không giam giữ; thi hành án phạt cấm cư trú, quản chế; thi hành án phạt tước một số quyền công dân; thi hành biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh theo hướng quy định cụ thể, rõ ràng hơn về trình tự, thủ tục thực hiện.
Luật đồng thời rút ngắn thời gian thực hiện một số trình tự, thủ tục trong thi hành án hình sự và thi hành biện pháp tư pháp của các cơ quan, người có thẩm quyền, gồm: Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan thi hành án hình sự và cơ quan được giao một số hoạt động thi hành án hình sự; qua đó góp phần nâng cao hiệu quả, tính kịp thời và khả thi trong tổ chức thi hành.
Đối với việc áp dụng chính sách khoan hồng (hoãn chấp hành án, tạm đình chỉ chấp hành án, giảm thời hạn chấp hành án, miễn chấp hành án), Luật đã rút ngắn thời hạn giải quyết thủ tục của Tòa án tại các điều 32, 37, 63, 100, 101, 107 và 115; đồng thời sửa đổi quy định về thành phần tham gia phiên họp xét áp dụng chính sách khoan hồng theo hướng giảm số lượng Thẩm phán từ 03 xuống còn 01 Thẩm phán nhằm bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong xem xét, quyết định.
Bên cạnh đó, Luật quy định tách bạch rõ thời hạn của từng hoạt động trong quy trình giải quyết, như: thời hạn Chánh án phân công Thẩm phán; thời hạn Thẩm phán tổ chức phiên họp; thời hạn ra quyết định và gửi quyết định cho các cơ quan, tổ chức có liên quan…, qua đó tăng cường trách nhiệm cá nhân, bảo đảm tính minh bạch và khả thi trong thực tiễn thi hành.
File đính kèm:
