Ngày 24 tháng 4 năm 2026, Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Nghị quyết 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân phát sinh trước thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực thi hành (ngày 01/8/2024). Nghị quyết này đồng thời hướng đến tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án đầu tư tồn đọng, kéo dài.
1. Phạm vi điều chỉnh và mục tiêu pháp lý
Nghị quyết tập trung quy định nguyên tắc xử lý trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm pháp luật đất đai xảy ra trước ngày 01/8/2024. Đây là một cơ chế chính sách đặc biệt, mang tính chuyển tiếp, thể hiện tinh thần nhân văn, cân bằng giữa yêu cầu tuân thủ pháp luật và nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia.
2. Các trường hợp không truy cứu trách nhiệm hình sự
Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự trong hai nhóm trường hợp sau:
a) Trường hợp không gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước
Phải đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
- Không có hành vi tham nhũng;
- Hành vi vi phạm được thực hiện vì mục đích phát triển kinh tế – xã hội hoặc vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh;
- Dự án, công trình đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội thực tế cho địa phương và đất nước;
- Không có khiếu nại, tố cáo hoặc các khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết dứt điểm theo quy định pháp luật.
b) Trường hợp có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước
Ngoài việc phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu tại điểm a, tổ chức, cá nhân phải khắc phục toàn bộ hậu quả do vi phạm gây ra.
Trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử, các cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm áp dụng quy định miễn trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp đủ điều kiện theo Nghị quyết.
3. Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự
Đối với các dự án, công trình đang trong quá trình thực hiện, chưa hoàn thành, Nghị quyết cho phép cơ quan có thẩm quyền xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả, khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
- Hành vi vi phạm được thực hiện vì mục đích phát triển kinh tế – xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh;
- Có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không có yếu tố tham nhũng;
- Dự án, công trình chưa hoàn thành do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn còn khả năng, phương án và điều kiện khắc phục hậu quả;
- Tổ chức, cá nhân có cam kết cụ thể, khả thi về việc khắc phục hậu quả và đang tích cực thực hiện theo đúng tiến độ, phương án đã cam kết.
Nghị quyết 29/2026/QH16 thể hiện rõ chính sách khoan hồng có điều kiện của Nhà nước trong giai đoạn chuyển tiếp pháp luật đất đai. Việc đặt ra các điều kiện chặt chẽ (không tham nhũng, có hiệu quả thực tế, khắc phục hậu quả, không khiếu kiện kéo dài) nhằm ngăn chặn lạm dụng chính sách, đồng thời bảo vệ lợi ích công cộng và duy trì niềm tin của xã hội vào pháp luật.
Đây là một bước tiến quan trọng trong việc giải quyết các vướng mắc thực tiễn, góp phần tháo gỡ “điểm nghẽn” cho hàng loạt dự án đầu tư tồn đọng nhiều năm, đặc biệt là các dự án có sử dụng đất có nguồn gốc nhà nước hoặc vi phạm quy hoạch, thủ tục trước đây.
Các cơ quan tố tụng, cơ quan quản lý đất đai và các bên liên quan cần nghiên cứu kỹ, áp dụng thống nhất Nghị quyết này để đảm bảo tính công bằng, minh bạch và hiệu quả trong thực thi.
