Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/4/2026, với nhiều quy định mới nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.
- Bổ sung quy định về quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm được tạo ra có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI)
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 bổ sung khoản 5 Điều 6, giao Chính phủ quy định việc phát sinh và xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong trường hợp đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).
Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm giải quyết những vấn đề mới phát sinh từ sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ AI, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho hoạt động sáng tạo trong môi trường số.
- Hoàn thiện chính sách quản lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ
Luật bổ sung Điều 8a quy định về quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ.
Theo đó, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ có trách nhiệm quản lý, theo dõi tài sản trí tuệ thông qua danh mục riêng trong trường hợp chưa đủ điều kiện ghi nhận là tài sản trên sổ kế toán. Đồng thời, quyền sở hữu trí tuệ được phép tham gia các giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư và các hoạt động kinh tế khác theo quy định của pháp luật.
Đặc biệt, Nhà nước khuyến khích khai thác giá trị thương mại của quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp vay vốn theo quy định pháp luật.
- Đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ
Luật bổ sung Điều 11b về chuyển đổi số trong hoạt động sở hữu trí tuệ, tạo nền tảng pháp lý cho quá trình hiện đại hóa hệ thống sở hữu trí tuệ quốc gia giai đoạn 2026 – 2035.
Nhà nước ưu tiên phát triển đồng bộ hạ tầng số, dịch vụ công trực tuyến, các nền tảng số phục vụ quản lý và thực hiện thủ tục về sở hữu trí tuệ; xây dựng cơ sở dữ liệu về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm an toàn, thuận tiện cho người dân và doanh nghiệp.
- Mở rộng phạm vi bảo hộ đối với một số đối tượng mới
Luật sửa đổi mở rộng phạm vi bảo hộ đối với nhiều đối tượng mới, trong đó đáng chú ý là:
- Bổ sung cơ chế bảo hộ kiểu dáng công nghiệp đối với phần không tách rời của sản phẩm (kiểu dáng công nghiệp riêng phần).
- Mở rộng bảo hộ kiểu dáng công nghiệp đối với các sản phẩm phi vật lý như giao diện đồ họa người dùng (GUI), biểu tượng (icon) và các thiết kế số khác.
- Bổ sung bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đối với tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa.
- Làm rõ giới hạn quyền sở hữu trí tuệ vì lợi ích công cộng
Luật sửa đổi toàn diện Điều 7 theo hướng bảo đảm sự cân bằng giữa quyền của chủ thể sở hữu trí tuệ với lợi ích của Nhà nước và xã hội.
Theo đó, việc xác lập, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không được xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Đối với việc sử dụng văn bản, dữ liệu là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan, việc khai thác phải tuân thủ các điều kiện do Chính phủ quy định.
- Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp
Luật sửa đổi mở rộng phạm vi điều chỉnh từ thủ tục “đăng ký xác lập quyền” sang toàn bộ các thủ tục liên quan đến quyền sở hữu công nghiệp; đồng thời thống nhất việc tiếp nhận hồ sơ dưới cả hai hình thức giấy và điện tử.
Đáng chú ý, Điều 100 về yêu cầu chung đối với đơn đăng ký sở hữu công nghiệp được sửa đổi theo hướng đơn giản hóa quy định. Thay vì liệt kê chi tiết từng loại tài liệu trong hồ sơ như trước đây, luật chỉ quy định mang tính nguyên tắc rằng đơn đăng ký sở hữu công nghiệp bao gồm các tài liệu về đối tượng yêu cầu bảo hộ và các tài liệu liên quan khác.
Quy định này tạo điều kiện thuận lợi cho việc hoàn thiện hồ sơ, đồng thời tăng tính linh hoạt trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính về sở hữu công nghiệp.
Với nhiều quy định mới mang tính đột phá, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đồng thời, tạo môi trường thuận lợi để cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ và phát triển kinh tế tri thức trong giai đoạn mới.
