Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 tại Kỳ họp thứ Nhất. Đây là đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo cơ sở pháp lý mới cho việc xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô Hà Nội, đồng thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phân quyền, phân cấp, đổi mới quản trị đô thị, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
So với các quy định trước đây, Luật Thủ đô năm 2026 có nhiều cơ chế, chính sách mới mang tính đột phá, trao cho Thành phố Hà Nội quyền chủ động lớn hơn trong quản lý, điều hành và phát triển.
1. Tăng cường phân quyền, trao quyền chủ động cho Thành phố Hà Nội
Một trong những điểm mới nổi bật của Luật là mở rộng thẩm quyền cho chính quyền Thành phố Hà Nội trong nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước.
Luật cho phép Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của địa phương theo hướng đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số; đồng thời không được đặt thêm điều kiện, hồ sơ hoặc kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính.
Quốc hội trao cho chính quyền Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội, trong đó:
– Hội đồng nhân dân Thành phố: 127 thẩm quyền;
– Ủy ban nhân dân Thành phố: 56 thẩm quyền;
– Chủ tịch UBND Thành phố: 16 thẩm quyền.
Luật áp dụng phương châm “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” – chuyển từ cơ chế “xin – cho” sang “chủ động quyết định”.
Đây là cơ sở quan trọng để Hà Nội chủ động hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
2. Được lựa chọn áp dụng cơ chế, chính sách thuận lợi hơn
Luật quy định trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở trung ương được ban hành sau khi Luật Thủ đô có hiệu lực mà có cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn các quy định của Luật Thủ đô thì Hội đồng nhân dân Thành phố được xem xét, quyết định việc áp dụng.
Quy định này tạo điều kiện để Hà Nội kịp thời tiếp cận và áp dụng các cơ chế phát triển tiên tiến, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
3. Cho phép thí điểm các cơ chế, chính sách mới
Luật Thủ đô năm 2026 cho phép Thành phố Hà Nội được quyết định thí điểm các cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định.
Các lĩnh vực được thí điểm rất rộng, bao gồm:
- Tổ chức bộ máy và quản trị địa phương;
- Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số;
- Giáo dục, đào tạo, y tế;
- Nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị;
- Quản lý đô thị và phát triển bền vững;
- Huy động và sử dụng các nguồn lực phát triển Thủ đô.
Cơ chế này tạo điều kiện để Hà Nội trở thành địa phương tiên phong trong đổi mới thể chế và thử nghiệm các mô hình phát triển mới.
4. Chuyển sang mô hình “một Quy hoạch tổng thể Thủ đô”
Luật quy định trên địa bàn Thành phố chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô.
Quy hoạch này tích hợp, lồng ghép và thay thế Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô trước đây; đồng thời có giá trị pháp lý như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố.
Việc thống nhất một quy hoạch tổng thể giúp nâng cao tính đồng bộ, khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các loại quy hoạch, tạo thuận lợi cho công tác quản lý và thu hút đầu tư.
5. Lần đầu tiên quy định về không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao
Luật Thủ đô năm 2026 bổ sung nhiều quy định mới về quản lý, khai thác và sử dụng:
- Không gian ngầm;
- Không gian tầm thấp;
- Không gian tầm cao.
Theo đó, các không gian này phải được quy hoạch, phân vùng chức năng để quản lý, khai thác hiệu quả; đồng thời Thành phố được ban hành các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư và quy định các khoản thu từ việc khai thác các loại không gian này.
Đây là bước đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực không gian đô thị, đáp ứng yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt.
6. Phát triển đô thị theo mô hình TOD gắn với giao thông công cộng
Luật quy định cơ chế phát triển đô thị theo mô hình TOD (Transit Oriented Development), lấy hệ thống đường sắt đô thị và giao thông công cộng làm trung tâm.
Thành phố được quyết định các chính sách đặc thù về quy hoạch, hạ tầng, sử dụng đất, khai thác giá trị gia tăng từ đất đai và các nguồn lực khác để phát triển hệ thống giao thông công cộng hiện đại, đồng bộ.
Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm ùn tắc giao thông, sử dụng hiệu quả quỹ đất và nâng cao chất lượng sống của người dân.
7. Tăng cường các biện pháp bảo đảm trật tự, kỷ cương đô thị
Luật cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quy định mức xử phạt vi phạm hành chính cao hơn nhưng không quá 02 lần mức phạt chung đối với một số lĩnh vực như:
- Đất đai;
- Xây dựng;
- Giao thông đường bộ;
- Phòng cháy, chữa cháy;
- An toàn thực phẩm;
- Bảo vệ môi trường;
- Văn hóa, quảng cáo;
- An ninh, trật tự xã hội.
Quy định này nhằm nâng cao tính răn đe, góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại.
8. Bổ sung biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình vi phạm
Một điểm mới đáng chú ý là Luật cho phép áp dụng biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với một số công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm nghiêm trọng.
Các trường hợp áp dụng bao gồm công trình xây dựng không phép, sai phép; vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy; vi phạm nghiêm trọng về môi trường; công trình thuộc diện phải phá dỡ hoặc di dời khẩn cấp.
Quy định này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đô thị và xử lý vi phạm trên địa bàn Thành phố.
9. Đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Luật dành riêng một chương quy định về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo đó, Thành phố được:
- Thành lập Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo;
- Thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm có sử dụng ngân sách Thành phố;
- Ban hành cơ chế ưu đãi, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo;
- Thực hiện cơ chế quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo;
- Áp dụng chính sách ưu đãi thuế đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển.
Những quy định này tạo nền tảng để Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước.
10. Thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox)
Lần đầu tiên, Luật quy định đầy đủ về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với:
- Công nghệ mới;
- Sản phẩm, dịch vụ mới;
- Mô hình kinh doanh mới;
- Giải pháp đổi mới sáng tạo.
Thành phố được quyết định cho phép thử nghiệm, điều chỉnh phạm vi thử nghiệm, tạm dừng hoặc kết thúc thử nghiệm; đồng thời có cơ chế hỗ trợ và bảo vệ các chủ thể tham gia.
Đây là bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hoàn thiện thể chế phát triển.
11. Mở rộng cơ chế tài chính, ngân sách cho Thủ đô
Luật trao cho Hà Nội nhiều cơ chế tài chính đặc thù nhằm tăng khả năng huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển.
Thành phố được quyết định nhiều nội dung quan trọng liên quan đến quản lý ngân sách, phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh, thành lập các quỹ tài chính ngoài ngân sách và thực hiện các cơ chế huy động vốn phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô.
12. Mở rộng thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư và xử lý các dự án tồn đọng
Luật mở rộng thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân Thành phố trong quyết định chủ trương đầu tư đối với nhiều dự án quan trọng sử dụng nguồn vốn địa phương.
Đồng thời, Luật cho phép áp dụng cơ chế đặc thù để xử lý các dự án chậm triển khai, dự án tồn đọng kéo dài trên địa bàn, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển kinh tế – xã hội.
Ý nghĩa của Luật Thủ đô năm 2026
Với nhiều cơ chế, chính sách vượt trội, Luật Thủ đô năm 2026 tạo hành lang pháp lý quan trọng để Hà Nội phát huy vai trò là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế.
Đồng thời, Luật góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, văn hiến, văn minh, hiện đại; trở thành động lực tăng trưởng và cực phát triển có sức lan tỏa đối với Vùng Thủ đô và cả nước.
Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế Luật Thủ đô số 39/2024/QH15.
File đính kèm:
