Có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, Nghị định 81/2026/NĐ-CP không chỉ tách bạch lĩnh vực đường sắt khỏi đường bộ mà còn mạnh tay tăng mức phạt nhiều lần đối với các hành vi vi phạm nguy hiểm, đặc biệt là vượt rào chắn đường ngang — hành vi từng là nguyên nhân trực tiếp của nhiều vụ tai nạn thảm khốc.

Ngày 19/3/2026, Chính phủ chính thức ban hành Nghị định số 81/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt — một văn bản pháp lý được giới chuyên gia đánh giá là bước ngoặt quan trọng trong công cuộc hoàn thiện hệ thống pháp luật về trật tự an toàn giao thông. Với 4 chương, 50 điều, nghị định này đặt nền tảng pháp lý chuyên biệt cho lĩnh vực đường sắt, vốn lâu nay còn bị “gộp chung” cùng giao thông đường bộ.

Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/5/2026. Những điểm mới đáng chú ý trong văn bản này là gì?

1. TÁI CẤU TRÚC PHÁP LÝ: ĐƯỜNG SẮT TÁCH KHỎI ĐƯỜNG BỘ

Một trong những thay đổi mang tính nền tảng nhất của Nghị định 81/2026 là việc tách biệt hoàn toàn quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực đường sắt ra khỏi lĩnh vực đường bộ. Trước đây, cả hai lĩnh vực này được điều chỉnh chung tại Nghị định số 100/2019/NĐ-CP — một cách tiếp cận bị không ít chuyên gia pháp lý cho là “cào bằng”, thiếu tính đặc thù.

Việc ban hành nghị định chuyên biệt phản ánh tư duy quản lý nhà nước ngày càng tinh tế và chuyên sâu hơn: mỗi lĩnh vực giao thông cần bộ quy tắc riêng, phù hợp với đặc thù kỹ thuật, rủi ro và đối tượng chịu tác động. Điều này cũng tạo tiền đề để các cơ quan chức năng thực thi pháp luật một cách rõ ràng, nhất quán hơn.

2. KHUNG PHÁP LÝ TOÀN DIỆN — BAO QUÁT MỌI HÀNH VI VI PHẠM

Nghị định 81/2026 quy định đầy đủ và hệ thống hóa các hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả cũng như thẩm quyền xử phạt. Các nhóm vi phạm được phân loại rõ ràng, gồm:

• Vi phạm về tín hiệu, quy tắc giao thông đường sắt
• Vi phạm về kết cấu hạ tầng đường sắt
• Vi phạm trong hoạt động vận tải, khai thác, kinh doanh đường sắt
• Các hành vi vi phạm liên quan khác

Theo đó, từng nhóm hành vi đều gắn với hình thức xử phạt chính (cảnh cáo hoặc phạt tiền), hình thức phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả cụ thể.

3. SIẾT CHẶT BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC HẬU QUẢ

Không dừng lại ở phạt tiền, Nghị định 81/2026 bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả mang tính bắt buộc nhằm xử lý triệt để nguồn gốc vi phạm, gồm:

• Buộc tháo dỡ công trình, vật cản vi phạm trong phạm vi bảo vệ công trình đường sắt;
• Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của công trình đường sắt;
• Buộc lắp đặt, duy trì hệ thống tín hiệu, thiết bị an toàn theo quy định;
• Buộc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông đường sắt.

Các biện pháp này thể hiện quan điểm “xử lý tận gốc” của cơ quan lập pháp: không chỉ phạt tiền rồi thôi, mà phải triệt tiêu nguyên nhân gây mất an toàn.

4. TĂNG MẠNH MỨC PHẠT: VI PHẠM VƯỢT RÀO CHẮN ĐƯỜNG SẮT

Đây là điểm gây chú ý nhất trong toàn bộ nghị định. Hành vi vượt rào chắn đường ngang, cầu chung khi chắn đang đóng hoặc đèn đỏ đã bật sáng — vốn là nguyên nhân hàng đầu gây tai nạn đường sắt nghiêm trọng — bị điều chỉnh tăng mức phạt rất đáng kể:

BẢNG SO SÁNH MỨC PHẠT HÀNH VI VƯỢT RÀO CHẮN ĐƯỜNG SẮT

• Người đi bộ:
• Bổ sung mới hình thức phạt cảnh cáo khi vượt rào đang dịch chuyển;
• Phạt tiền 200.000 – 300.000 đồng khi vượt rào đã đóng hoặc đèn đỏ (tăng tối đa 200.000 đồng so với trước).
• Người điều khiển xe đạp, xe thô sơ:
• Tăng gấp 10 lần: từ 100.000 – 200.000 đồng lên 1.000.000 – 2.000.000 đồng.
• Người điều khiển xe mô tô, xe máy:
• Từ 800.000 – 1.000.000 đồng lên 000.000 – 6.000.000 đồng (tăng từ 5 đến 6 lần).
• Người điều khiển máy kéo, xe máy chuyên dùng:
• Từ 2.000.000 – 3.000.000 đồng lên 000.000 – 10.000.000 đồng.
• Người điều khiển ô tô:
• Từ 4.000.000 – 6.000.000 đồng lên 000.000 – 20.000.000 đồng — mức tối đa tăng tới 14 triệu đồng.

Mức xử phạt mới phản ánh mức độ nguy hiểm thực tế của hành vi và thể hiện quyết tâm của cơ quan nhà nước trong việc ngăn chặn các thảm kịch đường sắt có thể phòng ngừa được.

5. NỒNG ĐỘ CỒN TRONG ĐƯỜNG SẮT: KHÔNG NGOẠI LỆ

Lần đầu tiên, vi phạm nồng độ cồn trong lĩnh vực đường sắt được quy định rõ ràng và chi tiết. Nghị định phân biệt hai nhóm đối tượng:

• Nhân viên đường sắt (trừ lái tàu, phụ lái tàu):
• Mức thấp: Phạt 6 – 8 triệu đồng;
• Mức trung bình: Phạt 8 – 10 triệu đồng;
• Mức cao: Phạt 10 – 12 triệu đồng.
• Lái tàu, phụ lái tàu và người trực tiếp điều khiển phương tiện:
• Mức thấp: Phạt 8 – 10 triệu đồng + tước giấy phép lái tàu 3 – 5 tháng;
• Mức trung bình: Phạt 18 – 20 triệu đồng + tước giấy phép 10 – 12 tháng;
• Mức cao: Phạt 30 – 40 triệu đồng + tước giấy phép 22 – 24 tháng.

Các hình thức xử phạt bổ sung này — đặc biệt là tước giấy phép lái tàu kéo dài — cho thấy nhà nước đặt trách nhiệm nghề nghiệp lên hàng đầu khi tiếp cận vấn đề an toàn vận hành đường sắt.

6. NÂNG TRÁCH NHIỆM TỔ CHỨC, DOANH NGHIỆP

Nghị định 81/2026 quy định mức xử phạt đối với tổ chức, doanh nghiệp vi phạm cao hơn so với cá nhân — một nguyên tắc mang tính răn đe cao, nhất là với các doanh nghiệp vận tải, khai thác hạ tầng đường sắt. Điều này đặt trách nhiệm pháp lý trực tiếp lên vai người quản lý, buộc họ phải chú trọng hơn đến công tác bảo đảm an toàn trong nội bộ tổ chức.

Các hành vi vi phạm trọng tâm được nhắm đến gồm: không bảo đảm điều kiện an toàn khi vận hành, khai thác; xâm phạm hành lang an toàn giao thông đường sắt; đặt vật chướng ngại cản trở chạy tàu.

7. QUY ĐỊNH CHUYỂN TIẾP — ÁP DỤNG NHƯ THẾ NÀO?

Đối với các hành vi vi phạm phát sinh trước khi nghị định có hiệu lực, Nghị định 81/2026 quy định nguyên tắc chuyển tiếp rõ ràng:

• Hành vi đã xảy ra và kết thúc trước ngày 15/5/2026 nhưng sau đó mới bị phát hiện: áp dụng quy định tại thời điểm thực hiện hành vi.
• Hành vi xảy ra trước nhưng còn đang tiếp diễn khi nghị định có hiệu lực: áp dụng Nghị định 81/2026/NĐ-CP.

Đồng thời, nghị định bãi bỏ toàn bộ các quy định liên quan đến xử phạt giao thông đường sắt tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP kể từ ngày 15/5/2026.

NHÌN TỪ GÓC ĐỘ PHÁP LÝ

Nghị định 81/2026/NĐ-CP là minh chứng rõ nét cho xu hướng chuyên biệt hóa, tăng cường kỷ cương pháp luật trong lĩnh vực giao thông — nơi mà một hành vi bất cẩn có thể cướp đi sinh mạng nhiều người. Mức phạt tăng mạnh, biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc, cùng với sự phân tách lĩnh vực quản lý rõ ràng là tín hiệu tích cực, đặt nền móng cho một môi trường giao thông đường sắt an toàn, có kỷ luật hơn trong tương lai.

Các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động liên quan đến giao thông đường sắt cần nghiên cứu kỹ và tuân thủ đầy đủ các quy định của Nghị định 81/2026/NĐ-CP ngay từ ngày 15/5/2026 để tránh bị xử phạt.